Μόλις δέχτηκες έναν έπαινο για τη δουλειά σου. Ολοκλήρωσες ένα δύσκολο project. Πήρες το πτυχίο σου. Και ενώ όλοι γύρω σου γιορτάζουν, μια ψυχρή, ενοχλητική σκέψη φωλιάζει στο μυαλό σου: “Τους ξεγέλασα. Ήμουν απλώς τυχερός. Δεν είμαι τόσο καλός όσο νομίζουν. Είναι θέμα χρόνου να αποκαλυφθώ”. Αν αυτή η αίσθηση σου είναι γνώριμη, τότε βιώνεις το σύνδρομο του απατεώνα.
Δεν είσαι μόνος/η. Είναι μια εμπειρία που μοιράζονται εκατομμύρια άνθρωποι, από φοιτητές μέχρι κορυφαία στελέχη. Δεν είναι ψυχική διαταραχή, αλλά ένα επίμονο μοτίβο σκέψης που σαμποτάρει την αυτοεκτίμησή μας. Σε αυτό το άρθρο, θα δούμε 5 πρακτικές στρατηγικές για να αρχίσεις να αμφισβητείς αυτή την εσωτερική φωνή και να πιστέψεις στην πραγματική σου αξία.
Τι είναι το Σύνδρομο του Απατεώνα;
Το σύνδρομο του απατεώνα είναι η εσωτερική πεποίθηση ότι οι επιτυχίες σου δεν οφείλονται στις ικανότητές σου, αλλά στην τύχη, σε συγκυρίες ή στο ότι κατάφερες να ξεγελάσεις τους άλλους. Παρά τις αντικειμενικές αποδείξεις της επιτυχίας σου, ζεις με τον φόβο της “αποκάλυψης”. Αυτό οδηγεί συχνά σε έναν κύκλο άγχους, τελειομανίας και υπερβολικής προετοιμασίας για να μην κάνεις ποτέ λάθος.
5 Στρατηγικές για να Αντιμετωπίσεις το Σύνδρομο του Απατεώνα
1. Αναγνώρισε και Ονόμασε τις Σκέψεις Το πρώτο βήμα είναι η ενσυνειδητότητα. Όταν πιάνεις τον εαυτό σου να σκέφτεται “Δεν τα αξίζω αυτά”, κάνε μια παύση. Ονόμασε τη σκέψη: “Α, γεια σου, σύνδρομο του απατεώνα. Σε ακούω”. Το να δώσεις όνομα σε αυτές τις αρνητικές σκέψεις τις κάνει λιγότερο τρομακτικές και τις διαχωρίζει από την ταυτότητά σου. Δεν είσαι απατεώνας, απλώς έχεις μια σκέψη που προέρχεται από το σύνδρομο.
2. Χώρισε τα Συναισθήματα από τα Γεγονότα Φτιάξε δύο στήλες σε ένα χαρτί. Στην αριστερή, γράψε το συναίσθημα: “Νιώθω ότι είμαι ανεπαρκής”. Στη δεξιά, γράψε τα γεγονότα: “Ολοκλήρωσα το project στην ώρα του. Ο πελάτης είπε ‘ευχαριστώ’. Πήρα θετικά σχόλια από την ομάδα μου”. Αυτή η άσκηση σε αναγκάζει να δεις ότι τα συναισθήματά σου, αν και πραγματικά, δεν είναι πάντα αντανάκλαση της πραγματικότητας.
3. Κράτα ένα “Αρχείο Επιτυχιών” Ο εγκέφαλός μας έχει την τάση να θυμάται τις αποτυχίες και να ξεχνά τις επιτυχίες. Αντιστροφή αυτή την τάση. Δημιούργησε ένα email folder, ένα σημειωματάριο ή ένα αρχείο στον υπολογιστή σου. Κάθε φορά που λαμβάνεις ένα θετικό σχόλιο, ένα email που λέει “ευχαριστώ”, ή ολοκληρώνεις κάτι για το οποίο είσαι περήφανος/η, αποθήκευσέ το εκεί. Στις δύσκολες στιγμές, αυτό το αρχείο θα είναι η αδιάψευστη απόδειξη της αξίας σου.
4. Μίλα Γι’ Αυτό Το σύνδρομο του απατεώνα τρέφεται από τη μυστικότητα. Το να μοιραστείς αυτό που νιώθεις με έναν έμπιστο φίλο, συνάδελφο ή μέντορα είναι απίστευτα απελευθερωτικό. Το πιθανότερο είναι ότι θα σου απαντήσουν “Κι εγώ το νιώθω αυτό!”. Αυτή η παραδοχή σπάει την αίσθηση της απομόνωσης και σου δείχνει πόσο κοινή είναι αυτή η εμπειρία.
5. Στόχευσε στην Πρόοδο, Όχι στην Τελειότητα Το σύνδρομο συχνά πηγάζει από την τελειομανία. Η προσδοκία ότι πρέπει να είσαι αλάνθαστος/η σε οδηγεί στο να νιώθεις σαν απάτη με το παραμικρό λάθος. Άλλαξε τον στόχο. Αντί να στοχεύεις στο “τέλειο”, στόχευσε στο “αρκετά καλό” και στη “συνεχή πρόοδο”. Δώσε στον εαυτό σου την άδεια να είσαι άνθρωπος, να μαθαίνεις και να κάνεις λάθη.
Συμπέρασμα
Το να νιώθεις το σύνδρομο του απατεώνα δεν σημαίνει ότι είσαι αδύναμος. Συχνά, σημαίνει το αντίθετο: ότι νοιάζεσαι, ότι προσπαθείς και ότι θέτεις υψηλούς στόχους. Το κλειδί δεν είναι να εξαλείψεις εντελώς την αμφιβολία, αλλά να μάθεις να μην την αφήνεις να κρατάει το τιμόνι. Είσαι εδώ που είσαι επειδή το αξίζεις.
Πηγές & Προτάσεις για Εμβάθυνση
Πηγές Άρθρου:
Η έννοια “Impostor Phenomenon” (Φαινόμενο του Απατεώνα) περιγράφηκε για πρώτη φορά το 1978 από τις ψυχολόγους Dr. Pauline R. Clance και Suzanne A. Imes. Η σύγχρονη κατανόηση του φαινομένου βασίζεται στο έργο τους και σε δεκαετίες έρευνας πάνω στην αυτοεκτίμηση και την ψυχολογία της απόδοσης.
- American Psychological Association (APA): Άρθρο που αναλύει την εμπειρία του συνδρόμου του απατεώνα, ειδικά στον ακαδημαϊκό και επαγγελματικό χώρο.
Προτάσεις για Εμβάθυνση:
- Βιβλίο – “Τα Δώρα της Ατέλειας” (The Gifts of Imperfection) της Brené Brown: Αν και δεν εστιάζει αποκλειστικά στο σύνδρομο, το βιβλίο αυτό είναι ένας ύμνος στην αξία του να είμαστε αυθεντικοί και ευάλωτοι. Είναι το τέλειο αντίδοτο στη φωνή που μας λέει ότι “δεν είμαστε αρκετά καλοί”.
- Βιβλίο – “Αυτοσυμπόνια” (Self-Compassion: The Proven Power of Being Kind to Yourself) της Dr. Kristin Neff. Το θεμελιώδες βιβλίο που εξηγεί την επιστήμη και την πρακτική της αυτο-συμπόνιας. Η έρευνα της Dr. Neff πάνω στην αυτο-συμπόνια προσφέρει ισχυρά εργαλεία για την αντιμετώπιση της εσωτερικής κριτικής που τροφοδοτεί το σύνδρομο του απατεώνα.